گفتگوی عمومی و زمینلرزه ها : گسل زلزله؟

 دکتر مهدی زارع:
در ادبیات رسانه ای ما از عنوان عبور گسل زلزله از محل یک شهر یا قرار گیری یک شهر بر روی گسل زلزله بسیار یاد می شود. این موضوع صرفا مربوط به اصحاب رسانه نیست. در حقیقت بیشتر مسوئولان هستند که از این نوع عبارت برای توصیف قرار گیری یک شهر یا منطقه در پهنه خطرناک از نظر لرزه خیری استفاده می کنند و البته رسانه ها نیز همین گفتار را منعکس می کنند.
ولی اگر به نوع کاربرد عبارت گسل زلزله دقت کنیم، ابهام بیشتر می شود. مثلا گاهی می بینیم گفته می شود که تهران بر روی گسل زلزل قرارگرفته ولی مشخص نمی شود که کدام قسمت تهران بر روی گسل زلزله واقع شده است؟ اصلا مگر تهران یک نقطه است که بر روی یک گسل قرار گیرد؟ تازه اگر چنین نوع گفتاری را برای کل کشور به کار برند - ایران بر ری گسل زلزله قرار گرفته (!)- می بینیم که ابهام بیشتر هم می شود.
ابتدا ببینیم که گسل زلزله به چه چیزی می تواند اطلاق شود؟ در بعضی از زمینلرزه های بزرگ - مثل زلزله ۱۳۵۷ طبس، زلزله ۱۳۶۹ منجیل، زلزله ۱۳۷۶ اردکول قائن، زلزله ۱۳۸۲ بم و زلزله ۱۳۸۳ داهوئیه زرند- گسیختگی زمینلرزه ای به سطح زمین ممکن است برسد. این موضوع به دلیل ژرفای کم کانون زمینلرزه و بزرگ بودن صفحه گسلش زمینلرزه ای رخ می دهد. در غیر این صورت ، یعنی هنگامی که صفحه گسیختگی گسل زمینلرزه ای کوچکتر باشد و یا به دلیل ژرفای زیاد کانون این صفحه به سطح زمین نرسد، در آن صورت گسیختگی گسله در سطح زمین خود نمائی نمی کند به اثر سطحی این صفحه گسیختگی در سطح زمین که به صورت یک خط - پیوسته یا منقطع - ظاهر می شود، گسیختگی سطحی زمینلرزه ای یا گاهی گسل زمینلرزه ای می گویند.
حال می بینیم که وقتی به گسلهای فعال که در پیرامون یا در منطقه شهری یک شهر بزرگ مثل تهران وجود دارند به صورت کلی و فقط با یک نام (گسل زلزله) اطلاق شود چقدر ابهام آمیز و نادرست خواهد بود. اگر منظورمان گسلهای فعال است که در آنها پتانسیل فعالیت لرزه ای وجود دارد، باید مشخصا ذکر کنیم که منظورمان کدام گسل و چه مکانی است. توجه کنیم که پتانسیل فعالیت گسلهای مختلف در منطقه ای به گستردگی شهر تهران متفاوت است و بنابراین نمی توان حتی در یک شهر از یک میزان خطر ثابت در نقاط گوناگون سخن گفت. کیفیت گفتگوی علمی را با دقت در همین موارد به ظاهر کوچک باید ارتقا دهیم
 
در هفته های اخیر زلزله های مختلفی در منطقه پیرامون تهران رخ داده است. این در حالی است که ناحیه شمال شرقی و شمال و جنوب و جنوب شرقی تهران از مرداد ۸۶ تا پایان آبانماه محل رخداد زلزله های گوناگونی بوده که بر اساس بررسی های تیم های کارشناسی از پژوهشگاه در پهنه گسلهای اطراف تهران با بزرگای ۲ تا ۴.۶ رخ داده اند. این موضوع با لرزه خیزی منطقه ایوانکی، گرمسار و جنوب سمنان و پهنه گسلهای جنوب شرق تهران و شمال دشت کویر نیز همراه بوده و آخرین رویداد قابل توجه در این منطقه، زلزله با بزرگای ۵ در تاریخ ۲۸/۸/۸۶ در منطقه جنوب گرمسار بوده است. بنابر این سخن از سکوت لرزه ای سه ساله در تهران با توجه به این زلزله های رخ داده غیر مستدل به نظر می رسد. معمولا سکوت یا نبود لرزه ای بر اساس داده های دقیق دیرینه لرزه شناسی با حقر ترانشه بر رویس گسلهای فعال و نمونه گیری تعیین سن دقیق از نمونه ها و در نهایت بدست آوردن سن دقیق رویداد ها ی گذشته و دوره بازگشت انها، و مشاهده عدم رخداد زلزله بر روی بخشی از یک قطعه گسل در یک مدت مشخص قابل تعیین است. بر اساس نصب چند دستگاه و بر داشت داده ها و سپس نتیجه گیری بر مبنای آنچه در یک گستره کلی برداشت شده است، به عنوان شاخص قابل اعتنا نمی توان اظهار نظر کرد. این نوع اطلاع رسانی مردم را نصبت به سازمانهایی که در موضوع کار تخصصی میکنند بی اعتماد می کنند .
منبع : http://mehdizare.blogspot.com/۲۰۰۷/۱۲/۲.html