تاریخچه استاندارد 2800

پس از زلزله ويرانگر دهم شهريور 1341 بويين‌زهرا كه بزرگي آن 2/7 در مقياس ريشتر بوده و طي آن 12000 نفر جان خود را از دست دادند، اولين آيين‌نامه زلزله ايران تهيه شد.
درسال 1343 سازمان برنامه و بودجه وقت در قالب يك طرح تحقيقاتي گزارشي تحت عنوان «آيين‌نامه موقت حفاظت ساختمانها در برابر زلزله» منتشر نمود. به دنبال آن در وزارت آباداني و مسكن كميته آيين‌نامه دفتر مطالعات و معيارهاي ساختماني تشكيل و جزوه‌اي را تحت عنوان «آيين‌نامه ايمني‌ساختمانها در برابر زلزله» در شهريور 1346 منتشر كرد. در اين آيين‌نامه ساخت ساختمانهاي بيش از سه طبقه و يا مرتفع‌تر از 11 متر منحصراً با اسكلت فولادي يا بتن‌آرمه مجاز دانسته شده است.
اين آيين نامه دو فصل داشت: فصل اول ساختمانهاي با مصالح بنايي و فصل دوم محاسبه ساختمانها در برابرنيروي زلزله. در اين آيين‌نامه كه داراي كميته علمي بود، هر گونه تغيير، اصلاح و تكميل در صلاحيت وزارت آباداني و مسكن دانسته شده بود. آيين‌نامه مذكور در قالب نشريات سازمان برنامه و بودجه وقت (دستورالعملهاي لازم‌الاجرا) در سال 1348 انتشار يافت.
بعد از مدتي فصل دوم اين آيين‌نامه كه مربوط به بارهاي ناشي از زلزله بود به استاندارد ملي ايران شماره 519  «حداقل بار وارده بر ساختمانها» انتقال يافت و اين آيين‌نامه ملاك محاسبه ساختمانها در برابر زلزله قرارگرفت.
اعضا اولين كميته تدوين عبارت بودند از: آقايان محمد تقي جهانشاهي،  جواد صالحي، علي‌اكبر معين‌فر، محمدعلي آيت‌الهي و هوشنگ مشيرفاطمي

ويرايش اول
در مركز تحقيقات ساختمان و مسكن كميته‌اي متشكل از گروهي استادان دانشگاه و صاحبنظران تشكيل، پيش‌نويس «آيين‌نامه طرح ساختمانها در برابر زلزله» را تهيه و اولين چاپ آن در بهمن 66 منتشر نمود. اين آيين‌نامه با همكاري مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي شماره 2800 به خود گرفت و مجدداً بخش مربوط به بارهاي ناشي از زلزله از استاندارد 519 جدا و اين آيين‌نامه ملاك طراحي ساختمانها در برابر زلزله قرار گرفت. اين آيين‌نامه به استناد تصويب‌نامه مورخ 24/7/67 (27/12/67) هيأت وزيران براي اجرا به كليه دستگاههاي اجرايي و شهرداري¬ها ابلاغ گرديد و بعد از زلزله رودبار و منجيل در سال 1369 اهميت و نقش آن بيش از پيش اثبات گرديد و مورد توجه عموم قرار گرفت و در تمامي ساختمان¬هايي كه پروانه ساخت از شهرداري اخذ مي‌كردند كم و بيش رعايت شد.
اعضا كميته علمي ويرايش اول:
• مهندس علي‌اكبر معين‌فر
• دكتر حسن سروي
• مهندس رسول باقريها
• مهندس جوادحسين جواهري
• مهندس بهمن حشمتي
• دكتر محمود خجسته‌بخت
• دكتر رضا رازاني
• دكتر مرتضي زاهدي
• دكتر مهدي قاليبافيان
• دكتر كاظم مسلم
• مهندس احمد نادرزاده
• مهندس محمدحسين هوشدار تهراني

ويرايش دوم
توسعه دانش مهندسي بخصوص مهندسي زلزله در كشور و در دنيا ايجاب مي كرد اين آيين‌نامه جوان تكميل گردد. بر اين اساس در سال 1372 كميته‌اي متشكل از 36 نفر صاحبنظران و استادان دانشگاه در مركز تحقيقات ساختمان و مسكن تشكيل گرديد كه با اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي كاربردي و تشكيل جلسات تخصصي نسبت به بازنگري اين آيين‌نامه اقدام نمود. اين كميته در اسفند 1375 به اخذ دريافت جايزه ويژه از «اولين جشنواره مهندسي ساختمان كشور» نائل شد. اين كميته متشكل از 4 زير كميته به شرح زير بود:
• كميته اصلي متشكل از 15 نفر از اعضا
• كميته تخصصي سازه متشكل از 20 نفر اعضا
• كميته تخصصي ژئوتكنيك و زلزله‌شناسي متشكل از 8 نفر اعضا
• زير كميته تدوين پيوست‌هاي جديد متشكل از 6 نفر اعضا
پيش‌نويس اين آيين‌نامه در سال 1378 در يك فراخوان عمومي براي نظرخواهي انتشار يافت و بعد از اصلاح و تكميل و جمع‌بندي مجدد بنا به پيشنهاد مشترک وزارت مسكن و شهرسازي و وزارت كشور در جلسه مورخ 17/9/1378 هيأت وزيران تصويب و ابلاغ شد.

ويرايش سوم
براي تدوين ويرايش سوم آيين‌نامه 2800 كميته دائمي تشكيل گرديــد. طبق مصوبات اين جلسه 5 كميته كاري به شرح زير در نظر گرفته شد:
• كميته تخصصي پهنـه‌بـندي
• كميـته تخصصي ژئوتكنيك
• كميته تخصصي سازه
• كميتـه تخصصي طيف طرح
• كميته تخصصي ساختمانهاي بنايي
كميته هماهنگي به موازات تشكيل كميتـه‌هاي  تخصصي به منظور هماهنگی و نظارت بر روند کلی تدوین تشکیل گرديد.
طي تصميمات اخذ شده در كميته دائمي با 36 عضو که به عنوان کمیته اصلی برای انجام ويرايش سـوم آيين‌نامه 2800 و رونـد مسـتمر كـار تشکیل شد؛ اعضاء كميـته اجـرايي به عنوان زیر کمیته کاری با رأي مستقيم حاضرين؛  به تعداد 16 نفر از اساتید و  پیشکسوتان انتخاب شدند.  
براي مشخص شدن مسير كلي اين بازنــگري طي تشكيـل كمـيته ‌هـاي اجــرايي مباحث مـورد نظــر به شرح زير دسـتـه بنـدي شـدنـد كه هـــر قسمت توسـط زیرگروه كاري معيني مــورد بررسي قرار گرفته و سپس نتـايج بدست آمده در كمـيته اجرايي مطرح شد و در نهایت در كميته دائمي به تصویب رسید.
موارد اصلاح شده در ویرایش سوم استاندارد 2800
1- تغییر ساختار فصل دوم
فصل اول: کلیات
2 – ارائه ضوابط کیفی برای ملاحظات طراحی در نزدیکی گسل‌ها
3- تعیین ضوابط برای پی‌های روی سطوح شیبدار
4- اصلاح ضوابط مربوط به حداقل درز انقطاع
5- ارزیابی قابلیت روانگرایی ساختگاه
فصل دوم: محاسبه ساختمانها در برابر زلزله
6- اصلاح روابط مربوط به تغییر مکان و تغییرمکان نسبی طبقات
7- ارائه ضوابط لازم برای در نظر گرفتن تاثیر مولفه قائم شتاب زلزله
8- جایگزین کردن ضوابط طراحی براساس مقاومت نهائی به جای تنش‌های مجاز
9- اصلاح روابط مربوط به زمان تناوب اصلی نوسان(T)
10- اصلاح ضابطه محاسبه ساختمان در دو امتداد عمود برهم بصورت مجزا
11- اصلاح ضریب رفتار ساختمان(R)
12- اصلاح طبقه‌بندی نوع زمین
13- تعیین ضوابط واضح  برای بکارگیری روش تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی در طراحی  
14- اصلاح نحوه مقیاس کردن شتابنگاشت‌ها
15- ارائه ضوابط کامل برای اجزاء و دیوارهای غیرسازه‌ای و نماسازی
16- اصلاح ضریب در طیف ویژه ساختگاه
17- اصلاح مفاهیم و روابط زلزله سطح بهره‌برداری
18- اصلاح تعداد مدهای لازم برای سازه‌های صنعتی
19- اصلاح جدول شتاب مبنای طرح(A) و پهنه‌بندی
20- ارائه تعریف برای مدت دوام مؤثر حرکت شدید زمین (ضمیمه)
21- اصلاح شاخص پایداری در اثر پدیده  (P-Δ)
22- اصلاح مقررات و روابط مربوط به پیچش ساختمان
23- طراحی اجزاء سازه‌ای که جزئی از سیستم باربر جانبی نیستند
24- اصلاح بعضی از ضوابط ساختمانهای بنایی
25- اصلاح شکل طیف بازتاب(B)
26- سختی مؤثر سازه‌های بتنی (ترک خوردگی مقاطع)
27- اصلاح روابط برای کنترل تغییر مکان
به موازات تشكيل كميته‌هاي اجرايي، كميته تخصصي پهنه‌بندي جهت بررسـي و اصـلاح نقشه پهنـه‌بندي موجود در آييـن‌نامه تشـكيـل گرديد. در همـين راسـتا با تمامي اسـتانـداري‌ها و دانشگاه‌ها و سازمان‌هـاي مسكن و شهرسازي استــان‌ها و سـازمـان زمـين‌شناسي كشـور و پژوهشـگاه بين‌المللي زلزلـه‌شناسي و مهندسي زلزله و كميـته فرعي ـ تخصصـي مقابـله با خطـرات ناشـي از زلــزلـه و لـغزش لايـه‌هاي زميـن در خصوص ارسـال مطالعــات پهنه‌بندي خطرات نسبي زلزله در اسـتان‌ها مكاتباتي انجام شد. سپس طي جلسات متـعدد موارد ارسـالـي مورد بررسي قرار گرفت. شايـان ذكـر است توسط اين كميتـه نقاط جديدي به ليست اسامـي شهرهاي موجود در آيين نامه افزوده شد. سرانجام ماحصل فعاليت كميته‌های اجرايي كميته‌هاي سه نفره و كميته‌های تخصصي جمعاً با 5350 نفر ساعت كار ویرایش سوم این آیین‌نامه می‌باشد.
همزمان با ويرايش سوم استاندارد 2800 از فعاليت‌هاي ديگر كميتـه، پاسخگويي به بیش از 100  مـورد سؤالات ارسـالي پيـرامـون ابهـامـاتي چنــد در خصـوص استاندارد2800 می‌باشد.

برنامه بازنگری متن آيين نامه برای تهيه ويرايش چهارم
تجربه‌ ها و بازخوردهای اجرایی آیین نامه، دستاوردهای علمی در دانش مهندسی زلزله و زلزله شناسی و لزوم استفاده از آخرین نتایج تحقیقات صورت گرفته در داخل کشور از یک طرف و بند 6 تصویب نامه شماره 119138/ت 969 مورخ 27/12/67 هیأت دولت که تجدید نظر در آن را هر 5 سال یکبار بر عهده وزارت مسکن (مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن) گذارده است، از طرف دیگر، ضرورت بازنگری این استاندارد را به صورت مستمر روشن می سازد.
در راستای انجام این وظیفه خطیر، مرکز بازنگری استاندارد 2800 را در دستور کار خود قرار داده است و تاکنون ویرایش های دوم و سوم این استاندارد را با همکاری تنی چند از متخصصین ذیربط تهیه و تدوین نموده  و در حال حاضر نیز بر آن است تا ویرایش چهارم این استاندارد را تا سال 1390 تهیه کند.
روز آمد کردن ویرایش سوم استاندارد 2800 ایران به منظور رفع مشکلات و ابهامات موجود، استفاده از آخرین اطلاعات علمی و دانش روز مهندسی زلزله و زلزله شناسی و تحقیقات انجام یافته در سطح ملی به شرح زیر از اهداف برنامه بازنگری در ويرايش چهارم است:
• شناسایی و رفع اشکالات مباحث مختلف مطروحه در ویرایش سوم استاندارد 2800 ایران
• بررسی مشکلات و نقاط ابهام با توجه به اظهار نظر‌های جامعه مهندسی و مهندسان مشاور
• بررسی آیین نامه ها و استانداردهای روز جهان نظیر UBC، IBC، ASCE و سایر آییین نامه های معتبر جهانی زلزله حسب مورد بعنوان معیار مقایسه استانداردهای بین المللی با استاندارد 2800 ایران
• بررسی تحقیقات و مطالعات انجام شده داخلی و استفاده از نتایج صورت گرفته در زمینه‌های مرتبط با مباحث آیین نامه در بازنگری
در اجرای اين دوره از بازنگری آيين نامه، با توجه به اولويت¬های بازنگری و به منظور اعمال دقت بيشتر در تخصص¬های مربوطه در هر بخش از آيين نامه، تا کنون 8 کارگروه تخصصی تشکيل شده است که با برگزاری جلسات متعدد وظايف بازنگری مباحث آيين‌نامه را بر عهده دارند. هدايت و هماهنگی اين کارگروه¬ها، مطابق شکل زير توسط کميته‌های هماهنگی، اجرايی و دائمی ( متشکل از 44 نفر زا استادان و صاحبان فن) انجام می‌شود.

منبع: سایت مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن